3 punten voor het eten van groeten, 8 knikkers om flink te gaan slapen, 2 stickers om op het potje te gaan. We grijpen allemaal eens naar een beloningssysteem om onze kinderen te motiveren. Maar wat als je een bijdehand kind hebt dat elk opgezet systeem meteen hackt? Slashparent Lisette weet er alles van, en schreef er dit bijzonder herkenbaar stuk over. 

LISETTE
Elke opvoedkundige, orthopedagoog, juf, nanny en mede-ouder zal je het advies geven. Als je kind iets moet leren, gebruik je een beloningssysteem. Met stickers. Tien stickers, of vijftien, en dan een beloning. Zoals een keer pannenkoeken eten, naar de McDonalds of zelfs een cadeautje uitkiezen.

Maar wat als je kinderen elk beloningssysteem weten te hacken? Als je alles al hebt geprobeerd, maar je kinderen er uiteindelijk lachend met de buit vandoor gaan? En nog steeds niet het gewenste gedrag vertonen? Dan heb je een probleem. En kun je met die systemen, zo weet ik uit ervaring, maar beter stoppen.

Grabbelton

Bij mijn oudste was ik nogal gevoelig voor adviezen van anderen. Vooral van professionals, die zouden toch wel weten waar ze over praten? Tuurlijk weten ze dat. En voor heel veel kinderen zal zo’n systeem werken, voor die van mij niet. Op school in groep 3 moesten de kinderen af en toe zelfstandig lezen. Als ze een bepaald doel hadden gehaald, bijvoorbeeld een boekje uitlezen, mochten ze iets uit de grabbelton. Geweldig, en veel kinderen hadden binnen no-time het boekje uit. Een cadeau, en nog wel uit de grabbelton!

Mijn kind keek het eerst eens aan. Dat lezen kon later ook nog wel. En na een paar cadeaus van anderen kwam hij tot de conclusie: híer ga ik geen moeite voor doen. Dit zijn flutcadeaus en ze zijn de moeite niet waard. Hij wandelde eens langs de juf om het erover te hebben. De juf, gedreven om elk kind te laten lezen, vroeg hem wat hij zou willen als beloning. ‘Geld of lego, maar dan wel zo’n grote set, juf’. Je begrijpt dat dit beloningssysteem voor hem geen succes werd.

Zindelijkheid

Met plassen hetzelfde verhaal. Oh, zo fijn dat hij op het potje ging. Dat zou een verandering zijn, zonder luiers de deur uit! (Bij de eerste wist ik nog niet dat dit juist gedoe is, ze moeten op de meest onmogelijke momenten plassen, maar goed, die waan was heerlijk.) Maar natuurlijk moest er getraind worden. Want zindelijk, dat worden ze niet vanzelf. Met zijn slagboomobsessie waren een paar slagbomen van Duplo het ultieme cadeau. En wat denk je? Binnen no time had hij de stickerkaart vol. Tien stickers, cadeau, feest! Om vervolgens te zeggen: bekijk het maar. Ik plas weer feestelijk in een luier. De buit is binnen.

De tweede maakte het nog bonter, die ging ineens drie keer zo vaak naar de wc. Dan plaste hij maar een klein beetje, desnoods een paar druppels. Ja, dan is die kaart zo vol natuurlijk. Of  de muur.

Oneerlijk

Een van mijn medemamabloggers schreef deze week een juichend stuk. Haar kind was binnen één week zindelijk. Dat kwam absoluut door de relaxte houding van moeder en het fantastische stickersysteem. Dream on, denk ik dan gemeen. Het is wachten tot je kind het alsnog vertikt. Daar sta je dan met je relaxte houding en je hippe stickerkaart. Ik weet het, ik ben onaardig. Ook omdat ik ook relaxed ben (meestal) maar één van mijn kinderen nog steeds niet zindelijk is. En ik weet dat je daar heel vaak zelf helemaal niets aan kunt doen. Alle stickerkaarten ten spijt. Maar dat weet je nog niet als je slechts schattige peuters hebt. Dan denk je dat het leven zo idyllisch blijft…

Goed, ik dwaal af. Want een beloningssysteem kan ook oneerlijk zijn. Hoe dan? Nou, het zit namelijk zo. Je bent een kind en je bent iets aan het leren, bijvoorbeeld plassen op de wc. Af en toe gaat het fout, maar dat geeft niks. Je verzamelt je stickers en krijgt je cadeau. En dan? Helemaal niets! Dus nu kun je het goed en stopt de beloning. Dat is toch de omgekeerde wereld? Erger nog, als je kleine broertje na een jaar af en toe op het potje gaat wordt hij toegejuicht, terwijl jij het altijd goed doet en daar niets meer voor krijgt. Oneerlijk toch?

Plotselinge faalangst

En wat dacht je van ineens met 300% toegenomen faalangst? Bij mijn dochter hadden we een tijdje de regel: als je iets probeert wat je eng vindt, krijg je een sticker. Dit omdat ze mama voor alles nodig had, en mama dat een beetje zat werd. Maar wat gebeurde er: ineens vond ze het eng om door de achtertuin te lopen. Uiteindelijk deed ze het toch, maar wel voor een sticker. Of ze zei dat ze écht niet meer kon lopen om 8.00 uur ‘s ochtends, omdat ze zó moe was. Na wat gesteggel ging ze dan toch om: ze zou gaan lopen, maar eigenlijk kon ze het niet, dus deed ze iets wat ze niet kon, dus zou ze een sticker krijgen. Ja, zo kennen we er nog een paar.

In deze situatie werkt het beloningssysteem eigenlijk juist averechts. Hoe meer stickers ze kreeg, hoe minder ze ging doen, om uiteindelijk nog meer stickers te krijgen. Niet het doel wat je wilt bereiken!

Onderhandelen

Dan heb je ook nog de grootte en uitvoering van het cadeau. ‘Wat zullen we afspreken voor cadeau als je tien keer tot 7.00 uur op je kamer blijft?’ ‘Doe maar een xbox one’ is natuurlijk geen handig idee. Dus de beloning verzin je zelf. Maar ook daar moet je mee uitkijken. Het uitje naar de dierentuin dat jij eigenlijk al had gepland, kan niet doorgaan als hij ineens bij sticker 7 besluit op te geven. Beloof je ze McDonalds, zijn ze net die dag ervoor met opa en oma bij de Mac geweest. Dan toch maar een cadeau. Nog meer troep in huis. Maar wat als het beoogde cadeau, na drie weken strijd en eindelijk tien stickers verder, niet meer verkrijgbaar is? Geloof me, I have been there and done that. Denk goed na over het cadeau, zorg voor wederzijdse overeenstemming, haal het direct in huis, en verstop het goed.

Onderhandelen kan ook over de hoeveelheid stickers. Een kind dat op de wc plast krijgt een sticker. Maar mag hij er twee als hij er ook een kakje bij doet? En als hij dan aan de diarree gaat? Sommige kinderen denken over dit soort dingen na. Zoals de mijne.

Pas hoorde ik van een slimme jongen die op een sluwe manier snel zijn kaart vol krijgt. Als hij in bad gaat, krijgt hij een sticker. Tot zo ver het logische gedeelte. Vervolgens vindt hij haren wassen eng. En haren uitspoelen eigenlijk ook. En afdrogen? Helemaal vreselijk. Uiteindelijk eindigt elke badsessie nu in een toename van vier stickers. Ik zeg; deze jongen komt er wel, hij gaat een grootste carrière als handelaar tegemoet. Mogelijk zelfs op Wall Street. En weet zijn moeder op haar zwakste moment te bespelen. Maar ja, echt de bedoeling is het niet.

Slappe moeder

Natuurlijk ben ik gewoon een slappe moeder. Een gedwee en dankbaar kind zou dolblij zijn met een sticker. Bij echt iets bijzonders een sticker met glitters. En als heus cadeau misschien wel een surprise-ei. Of een rolletje mentos. Die van mij zijn stik verwend. Die kun je begraven onder de surprise-eieren en voor een rolletje mentos halen ze hun neus op. Lachend.

Er zullen best kinderen zijn waarvoor het werkt, zo’n beloningssysteem. Maar voor alerte kinderen, altijd aan het denken, vanaf jonge leeftijd verbaal vaardig en een kei in onderhandelen, met een geheugen als een olifant, en een groot rechtvaardigheidsgevoel, is een beloningssysteem gewoon niet zo interessant. Ze overzien die periode van 10 of 15 dagen prima, kunnen afwegen of het cadeau de moeite waard is, en weten trucjes om het cadeau zo snel mogelijk te innen. En zoals ik in mijn voorbeeld al zei: later zullen deze kinderen het ver schoppen! Voor nu moet mama alleen nog zorgen dat ze ze net een stapje voor blijft. En iets slimmer is dan de rest.

Mama trekt nu eerst een flesje open. Als beloning. Bij moeders werken die beloningssystemen namelijk wél prima…


lisetteschrijftSlashParent Lisette Bruijn (32) is moeder van drie/ verloskundige / en schrijft sinds kort haar verhalen neer op lisetteschrijft.nl. Ze is in Nederland vooral bekend vanwege haar parodieën en hilarische posts over het leven van BN’er Sylvie Meis. Check hier haar IG of FacebookLieve Syl’.