Stoppeeeen! Waaaaachten! Pas oooop! Met je kleuter de fiets op en het verkeer in, voor een gezonde bloeddruk moet je het alvast niet doen. Maar je met goud belegde 'voortplantsel' dan maar dagelijks met de auto om de hoek naar school brengen?  Nope, doen we niet meer! Kinderpsychologe Karolien geeft dé weetjes om met de allerkleinsten iedereen gezond en veilig en wel de baan op te sturen.

September. Fluovestjes klaar, fietshelmen klaar, maar zijn kleuters (en jij, oeioei- en aiai- slashparent) wel klaar om de weg op te gaan?

Eindelijk lukt het… fietsen zonder zijwieltjes, zelf vertrekken en ook kunnen stoppen. Nog wat wiebelig op sommige stukken, maar als ouder ben je apetrots dat ook dit weer een vaardigheid is die je kan  afchecken.

Toch heb je vaak het gevoel dat samen op straat fietsen een risicovolle reis is. Als ouder moet je blijkbaar tien paar ogen en armen hebben, want de reactiesnelheid moet nu groter dan ooit zijn als die kleuter van jou even een impulsieve draai aan het stuur geeft.

Kàn een kleuter wel al de baan op of is dit zo onverantwoord als het soms aanvoelt?

Wanneer een kind veilig het verkeer in kan, is heel moeilijk in leeftijd uit te drukken. Is jouw zoon of dochter motorisch erg sterk en fietst hij al een heel tijdje? Zijn die basisvaardigheden bij het fietsen goed aanwezig? Wonen jullie in een rustig dorpje of aan een drukke straat met een slecht verhard fietspad?

We moeten als ouder veel dingen in rekening brengen voor we het verkeer trotseren met een kleuter. Eén ding is wel zeker, zonder oefening lukt het nooit. Enkel door de verkeersdrukte zelf te ervaren, zal jouw zoon of dochter tot een veilig en gecontroleerde weggebruiker uitgroeien.

Ook hier zijn we een rolmodel. We vertellen onze kindjes de verkeersregels, maar tonen ze ook telkens in echte verkeerssituaties. Het is dan ook belangrijk om zelf op te letten en niet in looppas over te steken tussen geparkeerde auto’s. Of wanneer het net rood wordt voor de voetgangers, toch snel over te hollen. Rood is stop en groen is doorgaan. Oversteken doen we enkel op een zebrapad, rustig en nadat we goed links en rechts keken. Basics, zeg je, maar waarschijnlijk wel basisregels waar we soms zelf eens buiten de lijntjes kleuren. Die kleuter naast je leert echter het meest door alles te bekijken en net zoals mama of papa die nieuwe uitdagingen aan te gaan. Een schoolvoorbeeld zijn, passend bij de theorie die je vol overgave verkondigd, zorgt voor een duidelijke verkeersles. En …. Waarschijnlijk voor minder zenuwslopende situaties achteraf!

Oneindige herhaling zorgt voor automatisering van deze basiskennis in het verkeer. ‘Jaaaaa, mama… ik stop aan de hoek van de straaaat’, zegt jouw zoon of dochter misschien licht verveeld? Pluim voor jou dan! Er ontstaat een gewoonte, jouw kleuter begint sommige verkeersregels automatisch toe te passen, jeej!

Maar hoe dan ook, een kleuter is in de jungle van het verkeer een kleine muis. Een muisje dat in de eerste plaats niet eens zo zichtbaar is. Soms komt hij zelfs niet boven de motorkap van een grote wagen uit. Een felgekleurde helm een fluovestje kunnen daarbij helpen, maar zelfs de beste kleine fietsers hebben altijd en overal volwassen begeleiding nodig.

Waarom is die begeleiding noodzakelijk? Naast hun slechte zichtbaarheid in het verkeer is dat kleuterbrein ook nog niet klaar om een verkeerssituatie in te schatten. Het kleuterbrein is nog volop in ontwikkeling en is nog niet in staat om alles te voorzien, correct te beoordelen en daar vervolgens nog eens snel en veilig op te anticiperen.

De valkuilen

- Een kleuter heeft nog geen overzicht. Ze kijken naar details en kunnen bijgevolg niet alles opmerken. Zo kunnen ze wel mooi stoppen aan het zebrapad, auto’s zien stoppen, maar niet opmerken dat er nog een razendsnelle fietser zal voorbijrazen op het fietspad.

- Een kleuter heeft nog te weinig perspectiefname. Zich verplaatsen in anderen is nog amper mogelijk. In een drukke verkeerssituatie inschatten wat de andere weggebruikers zullen doen en daar vooraf op anticiperen is dus onmogelijk.

Bijvoorbeeld: Rij je voorbij een inrit van een parkeergarage, dan zal jouw kleuter niet vooraf denken om te vertragen en te kijken, tenzij er duidelijk een auto uitrijdt.

Of een grote vrachtwagen die aanstalten maakt om een manoeuvre uit te voeren, waarvoor iedereen wat plaats maakt. Een kleuter zal dit niet zelf spotten. Hij weet daarbij niet goed wat wel te kunnen doen. Het is een uitzonderlijke situatie waar als het ware nog geen script voor bestaat.

- Een kleuter kan geen tijd en snelheid inschatten. Hoe snel rijdt die auto en hoe snel is die dan hier bij mij? Daar heeft jouw zoon of dochter geen idee van. Daarenboven het onderscheid weten tussen de snelheid van een voetganger, fiets, elektrische fiets, tractor, auto of loeiende ambulance? Dat is eenvoudigweg onmogelijk. Wanneer ze net moeten stoppen of kunnen vertrekken moet op teken van een volwassene gebeuren. En dat nog voor een hele periode.

- Een kleuter leeft op impulsen. Vaak starten ze al een actie, nog voor daarbij bewust stil te staan of deze te overdenken. Het gedrag plannen en controleren is een lang proces, dat zeker bij kleuters nog amper aanwezig is. Zo kan jouw zoon- of dochterlief wel heel goed de regel van het stoppen aan een zebrapad weten, maar als het beste vriendje plots aan de overkant van de straat enthousiast zwaait, dan kan die regel plots als sneeuw voor de zon verdwijnen. Kleuters gaan dan onbewust en heel snel in op dat leuke voorstel van het vriendje.  Ze vliegen de straat over, zonder wachten, zonder kijken.

Valt hun handschoen op de straat, dan rapen ze impulsief op, zonder notie van de verkeerssituatie op dat moment. Zorg dragen voor onze spullen is immers toch ook een belangrijke regel?




Karolien Raeymaekers is slashparent van 2 kinderen en is kinderpsychologe in haar eigen praktijk

Onlangs bracht ze haar boek 'Denk als je peuter/kleuter' uit  waarin ze vanuit haar jarenlange ervaring als gedragstherapeut advies en tips geeft over eten, slapen, zindelijkheid, koppigheid, emoties, bij de dokter gaan, ...

Op haar blog ‘Kleine Boefjes geeft Karolien pasklare inspiratie voor plezante activiteiten met je kind. Maar ook vragen rond opvoeding, typische peuter- of kleuterfratsen, zijn hier welkom.